Urolog zajmuje się nie tylko prostatą. To specjalista od chorób nerek, pęcherza, moczowodów, cewki moczowej, jąder i prącia. Jeśli przed wizytą wykonasz kilka podstawowych badań, lekarz będzie mógł szybciej ocenić sytuację i zaplanować kolejne kroki. Zakres badań zależy od tego, co Cię niepokoi. Wyniki zawsze powinieneś omówić z lekarzem. Dowiedz się więcej!

Kiedy zgłosić się do urologa? Jakie objawy mogą niepokoić?

Do urologa warto iść m.in. wtedy, gdy zauważasz:

  • pieczenie lub ból przy oddawaniu moczu,
  • częstsze niż zwykle wizyty w toalecie, także w nocy,
  • naglące parcie na mocz, nietrzymanie moczu,
  • osłabiony lub przerywany strumień moczu,
  • ból w okolicy lędźwiowej, podbrzusza, krocza, jąder,
  • krew w moczu, zmętnienie moczu, nieprzyjemny zapach,
  • wyczuwalny guz lub powiększenie jądra.

U mężczyzn po 40.–50. roku życia zaleca się także profilaktyczną wizytę u urologa, szczególnie w kontekście raka prostaty – zwłaszcza jeśli w rodzinie występowały choroby gruczołu krokowego.

Badanie ogólne moczu, czyli podstawowe badanie przed wizytą u urologa

Najważniejszym i najprostszym badaniem, które warto wykonać przed wizytą u urologa, jest badanie ogólne moczu.

Jest to badanie, które ocenia cechy fizyczne moczu (barwa, przejrzystość, ciężar właściwy, pH) oraz obecność m.in. leukocytów, erytrocytów, białka, glukozy, ketonów i azotynów. Nieprawidłowości mogą wskazywać na zakażenie układu moczowego, choroby nerek czy zespół nerczycowy.

Badanie to jest podstawowym testem urologicznym i ogólnoprofilaktycznym – wiele źródeł zaleca wykonywanie go kontrolnie raz na jakiś czas nawet bez objawów.

Badania krwi a układ moczowy

Przed wizytą u urologa lekarz rodzinny może zasugerować kilka prostych badań krwi:

  • Kreatynina i eGFR – ocena funkcji nerek; nieprawidłowe wartości mogą wskazywać na przewlekłą chorobę nerek lub uszkodzenie tego narządu.
  • Mocznik – dodatkowe badanie funkcji nerek, pomocne w ocenie gospodarki białkowej.
  • CRP – marker stanu zapalnego, przydatny przy podejrzeniu ostrej infekcji (np. odmiedniczkowego zapalenia nerek czy ostrego zapalenia prostaty).
  • Morfologia krwi – pomaga ocenić, czy toczy się stan zapalny, czy występuje anemia, jak organizm reaguje na zakażenie.

Takie badania są uniwersalne – przydają się zarówno przy infekcjach, jak i przy podejrzeniu kamicy nerkowej czy chorób nowotworowych układu moczowego. Możesz je wykonać, korzystając z pakietu e-Pakiet dla mężczyzn – 17 badań: m.in. morfologia, TSH, glukoza, lipidogram, kreatynina, mocznik, elektrolity, CRP, ALT, GGTP, PSA całkowity, testosteron – szeroka ocena stanu zdrowia mężczyzny, przydatna także przed wizytą u urologa.

Badania prostaty – jakie warto rozważyć przed wizytą?

U mężczyzn po 40. roku życia jednym z tematów wizyty u urologa jest profilaktyka raka prostaty i łagodnego przerostu stercza. Choroby prostaty mogą objawiać się osłabionym strumieniem moczu, częstomoczem (również w nocy), naglącym parciem, uczuciem niepełnego opróżnienia pęcherza, a czasem krwią w moczu czy bólem krocza.

Urolog może zlecić m.in.:

  • PSA całkowity – marker, którego stężenie rośnie m.in. w raku prostaty, łagodnym rozroście i zapaleniu stercza. Nie jest to „test na raka”, ale ważny element diagnostyki.
  • PSA panel (PSA, fPSA, wskaźnik fPSA/PSA) – stosunek PSA wolnego do całkowitego pomaga różnicować łagodny rozrost stercza i raka prostaty.
  • CRP – przy podejrzeniu ostrego zapalenia prostaty.

W profilaktyce i wstępnej ocenie stanu zdrowia mężczyzny pomocny jest też rozszerzony pakiet badań obejmujący PSA, testosteron, parametry nerkowe, lipidogram i glukozę. Badania możesz wykonać w ramach pakietu: e-Pakiet badania na prostatę, który zawiera 4 badania: badanie ogólne moczu, PSA panel (PSA, fPSA, wskaźnik fPSA/PSA), CRP, wskaźnik albumina/kreatynina w moczu (ACR). Jest dedykowany mężczyznom, szczególnie po 40. roku życia, przy objawach ze strony prostaty lub profilaktycznie.

Jak przygotować się do badań przed wizytą u urologa?

  • Badanie ogólne moczu – najlepiej oddaj pierwszą poranną próbkę moczu ze środkowego strumienia; użyj jednorazowego pojemnika z apteki i zadbaj o higienę okolicy ujścia cewki.
  • Badania krwi (kreatynina, PSA, morfologia, CRP, lipidogram, glukoza): 
    • zgłoś się rano, na czczo,
    • przed oznaczeniem PSA unikaj intensywnej jazdy na rowerze, wytrysku, badania per rectum czy biopsji prostaty – mogą przejściowo zawyżyć wynik.

Każdy wynik – zarówno „dobry”, jak i „niepokojący” – omów z lekarzem. Sam PSA nie wystarczy, żeby postawić diagnozę, podobnie jak pojedyncze badanie moczu nie wyjaśni wszystkich dolegliwości. Specjalista połączy dane z badań z wywiadem i badaniem fizykalnym, a jeśli trzeba, zleci dalszą diagnostykę (USG, badania obrazowe, badania czynnościowe).

Słowniczek pojęć

  • PSA (prostate specific antigen) – białko produkowane przez komórki prostaty; jego stężenie rośnie m.in. w raku prostaty, łagodnym rozroście i stanach zapalnych stercza.
  • Kreatynina / eGFR – badania oceniające filtrację nerkową; pomocne w rozpoznawaniu i monitorowaniu przewlekłej choroby nerek.
  • CRP – białko ostrej fazy, którego stężenie rośnie w stanie zapalnym; przydatne m.in. przy podejrzeniu infekcji dróg moczowych lub zapalenia prostaty.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia

  1. Kokot F. i in. Choroby nerek i dróg moczowych. W: Szczeklik A., Gajewski P., red. Interna Szczeklika 2019. Kraków; 2019.
  2. Dembińska-Kieć A. i in. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Wrocław: Edra Urban & Partner, 2018.
  3. Miszewska-Szyszkowska D. i in. Najczęstsze błędy w interpretacji wyników badania ogólnego moczu. Medycyna po Dyplomie. 2012;21(11).
  4. Bil-Lula I. i in. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej dotyczące badania upostaciowanych elementów moczu w medycznym laboratorium diagnostycznym. Diagn Lab. 2019;55(3):145-198.
  5. Drewa T. i in. Urologia. Ilustrowany podręcznik dla studentów i stażystów. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2023.
  6. Kaniowska E. Pracowite nerki. Krótki przewodnik po wielofunkcyjnym narządzie. Warszawa: Czarna Owca; 2018.
  7. Cieszanowski A. Diagnostyka obrazowa – układ moczowo-płciowy, gruczoł piersiowy i gruczoły wewnętrznego wydzielania. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2023.