Większość kobiet dowiaduje się o badaniu GBS dopiero w końcówce ciąży – często mimochodem, przy okazji kolejnej wizyty u lekarza. Tymczasem to jedno z tych badań, które nie daje objawów, nie boli i nie wymaga specjalnych przygotowań, a może mieć realny wpływ na bezpieczeństwo porodu i zdrowie noworodka. Zobacz, na czym polega badanie GBS i dlaczego jest tak ważne.
Czym jest GBS i dlaczego bywa niebezpieczny?
GBS, czyli paciorkowiec grupy B (Streptococcus agalactiae), to bakteria, która naturalnie występuje u wielu zdrowych osób. Może bytować w pochwie, odbycie oraz w przewodzie pokarmowym i w większości przypadków nie powoduje żadnych dolegliwości ani objawów chorobowych. Z tego powodu wiele kobiet nie ma świadomości, że jest jej nosicielkami.
Nosicielstwo GBS nie jest chorobą i na co dzień nie wpływa na samopoczucie ani stan zdrowia kobiety, dlatego zwykle nie wymaga leczenia ani specjalnego postępowania.
Sytuacja zmienia się jednak w czasie porodu, kiedy to bakteria może zostać przeniesiona na dziecko. Układ odpornościowy noworodka jest jeszcze niedojrzały, przez co kontakt z GBS może – choć nie musi – prowadzić do rozwoju zakażenia. Właśnie ten potencjalny scenariusz sprawia, że bakteria, która u dorosłych jest zazwyczaj niegroźna, może stanowić zagrożenie dla noworodka.
Jak można zarazić się paciorkowcem z grupy B?
Paciorkowiec grupy B (GBS) nie jest bakterią przenoszoną wyłącznie drogą zakażenia z zewnątrz, jak w przypadku wielu infekcji. Najczęściej GBS stanowi element naturalnej flory bakteryjnej organizmu, dlatego trudno wskazać jedno konkretne miejsce czy moment „zarażenia się”. Bakteria może pojawić się w organizmie samoistnie, przejściowo lub utrzymywać się przez dłuższy czas, nie wywołując żadnych objawów.
GBS bytuje głównie w przewodzie pokarmowym, skąd może okresowo kolonizować okolice odbytu i pochwy. Z tego powodu jego obecność nie jest związana z brakiem higieny ani z niewłaściwym stylem życia. Nosicielstwo nie świadczy również o chorobie przenoszonej drogą płciową — GBS nie jest klasyfikowany jako infekcja weneryczna.
Na czym polega badanie GBS i co wykrywa?
Badanie GBS polega na pobraniu wymazu z pochwy oraz odbytu za pomocą specjalnej jałowej wymazówki. Materiał pobiera się zazwyczaj podczas jednej wizyty, a sama procedura trwa kilkadziesiąt sekund. Badanie jest mało inwazyjne i niebolesne — może być jedynie chwilowo niekomfortowe, ale nie powoduje bólu ani podrażnień. Nie wymaga również szczególnych przygotowań ze strony pacjentki.
Pobrany materiał trafia do laboratorium, gdzie sprawdzana jest obecność bakterii Streptococcus agalactiae. Wynik dodatni oznacza nosicielstwo GBS, czyli obecność bakterii w badanym miejscu, a nie rozwiniętą infekcję. W praktyce oznacza to, że organizm jest „zasiedlony” przez GBS, ale nie towarzyszą temu objawy choroby ani stan zapalny. Z tego powodu dodatni wynik nie jest wskazaniem do natychmiastowego leczenia antybiotykiem poza określonymi sytuacjami klinicznymi.
Z kolei wynik ujemny wskazuje, że w momencie badania bakteria nie została wykryta. Należy jednak pamiętać, że nosicielstwo GBS może być zmienne w czasie, dlatego badanie wykonuje się w ściśle określonym etapie ciąży. Odpowiednio zaplanowana diagnostyka pozwala uzyskać miarodajny wynik i podjąć właściwe decyzje dotyczące dalszego postępowania okołoporodowego.
Kiedy wykonać badanie GBS i dlaczego ten moment ma znaczenie?
Badanie GBS zaleca się wykonać pomiędzy 35. a 37. tygodniem ciąży. Nie jest to termin przypadkowy. Nosicielstwo paciorkowca grupy B może zmieniać się w czasie, dlatego wynik uzyskany zbyt wcześnie w ciąży może nie odzwierciedlać rzeczywistego stanu w momencie porodu. Badanie wykonane pod koniec ciąży daje największą pewność, że wynik będzie aktualny wtedy, gdy ma on największe znaczenie kliniczne.
Na podstawie uzyskanego wyniku lekarz podejmuje decyzję dotyczącą postępowania okołoporodowego. Jeśli wynik jest dodatni, możliwe jest zaplanowanie odpowiedniej profilaktyki w trakcie porodu, co znacząco zmniejsza ryzyko przeniesienia bakterii na dziecko. Z kolei wynik ujemny pozwala uniknąć niepotrzebnych interwencji medycznych.
Dodatni wynik GBS w ciąży – jak postępować w przypadku zakażenia paciorkowcem?
Standardowym postępowaniem w przypadku dodatniego wyniku GBS jest profilaktyka antybiotykowa w trakcie porodu. Antybiotyk podawany jest dożylnie w odpowiednim momencie porodu, co znacząco zmniejsza ryzyko przeniesienia bakterii na noworodka. Wspomnieć należy, że w przypadku GBS nie stosuje się rutynowego leczenia antybiotykiem wcześniej, w czasie ciąży, ponieważ nie eliminuje ono trwale nosicielstwa i nie zwiększa bezpieczeństwa dziecka.
Dodatni wynik GBS nie jest wskazaniem do cesarskiego cięcia i do przyspieszania porodu. W większości przypadków poród przebiega naturalnie, zgodnie z planem, a wdrożenie właściwego postępowania okołoporodowego pozwala skutecznie zabezpieczyć zdrowie noworodka.
Co zrobić, gdy GBS występuje u noworodka?
Jeśli u noworodka zostanie stwierdzone zakażenie paciorkowcem grupy B, kluczowe znaczenie ma szybka reakcja i opieka medyczna. W takich sytuacjach dziecko pozostaje pod ścisłą obserwacją lekarzy, a w razie wystąpienia objawów zakażenia wdrażane jest leczenie antybiotykiem w warunkach szpitalnych. Postępowanie jest dostosowane do stanu klinicznego noworodka oraz nasilenia objawów.
Jakie są skutki zakażenia paciorkowcem u noworodka?
Zakażenie paciorkowcem grupy B u noworodka zdarza się rzadko, ale w niektórych przypadkach może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Do zakażenia najczęściej dochodzi podczas porodu, gdy dziecko ma kontakt z bakteriami obecnymi w drogach rodnych matki. Ryzyko to jest największe wtedy, gdy nosicielstwo GBS nie zostało wcześniej rozpoznane i nie wdrożono odpowiedniego postępowania profilaktycznego.
Skutki zakażenia mogą pojawić się w pierwszych godzinach lub dniach życia i obejmować m.in.:
- zaburzenia oddychania,
- objawy uogólnionej infekcji,
- zapalenie płuc.
Rzadziej dochodzi do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub sepsy, czyli ciężkiej reakcji organizmu na zakażenie. Warto jednak podkreślić, że odpowiednio przeprowadzone badanie GBS i profilaktyka okołoporodowa znacząco zmniejszają ryzyko zakażenia noworodka. W większości przypadków, gdy nosicielstwo zostanie wykryte na czas, dziecko rodzi się zdrowe, a poród przebiega bez komplikacji.
Najczęściej zadawane pytania
Czy badanie GBS jest obowiązkowe?
Nie, badanie GBS nie jest formalnie obowiązkowe, ale jest standardowo zalecane kobietom w ciąży, ponieważ ma realny wpływ na bezpieczeństwo noworodka.
Kiedy najlepiej wykonać badanie GBS?
Badanie wykonuje się między 35. a 37. tygodniem ciąży, ponieważ wynik z tego okresu najlepiej odzwierciedla sytuację w momencie porodu.
Czy badanie GBS jest bolesne?
Nie. Badanie polega na pobraniu wymazu z pochwy i odbytu, jest szybkie, mało inwazyjne i zazwyczaj bezbolesne.
Czy do badania GBS trzeba się przygotować?
Badanie na paciorkowca grupy B nie wymaga specjalnych przygotowań. Jednak, aby wynik wyszedł miarodajny, na 3 dni przed badaniem unikaj współżycia, a w dniu badania nie stosuj żeli do higieny intymnej oraz silnie odkażających mydełek. Badanie najlepiej wykonać rano.
Co oznacza dodatni wynik GBS?
Dodatni wynik oznacza nosicielstwo bakterii, a nie chorobę ani infekcję wymagającą natychmiastowego leczenia w ciąży.
Czy dodatni wynik GBS oznacza konieczność leczenia antybiotykiem?
Nie w trakcie ciąży. Antybiotyk podaje się profilaktycznie podczas porodu, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia noworodka.
Czy GBS jest niebezpieczny dla matki?
U większości kobiet GBS nie powoduje żadnych objawów ani powikłań. Główne ryzyko dotyczy noworodka w czasie porodu.
Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela
Bibliografia
- G.H. Bręborowicz (red.), Położnictwo i ginekologia Tom 1–2, PZWL, Warszawa 2021.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180001756, dostęp: styczeń 2026.
- J. Kotarski i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące wykrywania nosicielstwa paciorkowców grupy B (GBS) u kobiet w ciąży i zapobiegania zakażeniom u noworodków, Polskie Towarzystwo Ginekologiczne, 2008, https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2021-09/02.2008%20-%20W%20TRAKCIE%20AKTUALIZACJI%20-%20Wykrywanie%20nosicielstwa%20GBS%20u%20kobiet%20w%20ci%C4%85%C5%BCy%20i%20zapobiegania%20zaka%C5%BCeniom%20u%20noworodk%C3%B3w.pdf, dostęp: styczeń 2026.
- World Health Organization, WHO recommendation on screening of pregnant women for intrapartum antibiotic prophylaxis for the prevention of early onset group B streptococcus disease in newborns, 2024, https://www.who.int/publications/i/item/9789240099128, dostęp: styczeń 2026.
