Zakażenia pasożytami jelitowymi wciąż się zdarzają – zarówno po egzotycznych podróżach, jak i w codziennym życiu. Objawy bywają bardzo różne: od biegunek i bólu brzucha, po przewlekłe zmęczenie czy problemy skórne. W diagnostyce wykorzystuje się przede wszystkim badania kału, ale w niektórych sytuacjach lekarz może zlecić także badania krwi w kierunku pasożytów. To, jakie testy warto wykonać, zawsze powinno wynikać z konsultacji ze specjalistą.

Czym są pasożyty?

Pasożyty to organizmy (np. pierwotniaki, robaki, niektóre stawonogi), które żyją kosztem innego organizmu – w tym człowieka. Do najczęstszych pasożytów przewodu pokarmowego należą m.in. Giardia intestinalis (lamblia), owsiki, glisty, tasiemce czy węgorki jelitowe. Zakażenie zwykle następuje drogą pokarmową – przez zanieczyszczoną wodę, żywność lub brudne ręce.

Objawy mogą być wyraźne (biegunki, wzdęcia, bóle brzucha) albo bardzo niespecyficzne: spadek masy ciała, zmęczenie, bóle głowy czy zmiany skórne. Dlatego nie warto opierać się na samych objawach ani „domowych testach” – potrzebna jest diagnostyka laboratoryjna i konsultacja lekarska.

Kiedy lekarz może zlecić badania na pasożyty?

Do badań w kierunku pasożytów zwykle skłaniają:

  • przewlekłe lub nawracające biegunki,
  • bóle i skurcze brzucha, wzdęcia, odbijania,
  • niewyjaśniona utrata masy ciała,
  • przewlekłe zmęczenie, „mgła mózgowa”, rozdrażnienie,
  • nawracające zmiany skórne o niejasnej przyczynie,
  • widoczne gołym okiem pasożyty w kale,
  • objawy po powrocie z rejonów o gorszych warunkach sanitarnych.

W przypadku dzieci wskazaniem mogą być także zgrzytanie zębami w nocy, problemy ze snem czy wzmożona drażliwość – zawsze jednak trzeba wykluczyć inne przyczyny takich dolegliwości.

Jakie badania w kierunku pasożytów są dostępne?

Badanie kału – podstawowe narzędzie diagnostyczne

Podstawą diagnostyki większości pasożytów jelitowych jest badanie kału. Laboratorium może szukać:

  • cyst i trofozoitów pierwotniaków,
  • jaj i fragmentów robaków,
  • antygenów pasożytów w stolcu (testy immunologiczne).

W praktyce często zleca się serię badań kału (np. 2–3 próbki pobrane w odstępie kilku dni), ponieważ pasożyty mogą wydalać jaja nieregularnie. Dla Giardia intestinalis (lamblia) preferowaną metodą są testy wykrywające antygeny w stolcu, ze względu na wysoką czułość.

Badania krwi na pasożyty

Badania krwi wykorzystuje się m.in. do oznaczania przeciwciał w kierunku wybranych pasożytów (np. Giardia lamblia, glista ludzka). Wykrycie przeciwciał może wspierać rozpoznanie przewlekłego lub pozajelitowego zakażenia, ale nie zastępuje w pełni badań kału. Dlatego lekarz często łączy wyniki serologii z wynikami badań stolca.

Przykładem takiego badania jest Giardia lamblia IgM i IgG w surowicy – pomocne w diagnostyce zakażenia lambliozą obok badań kału w kierunku cyst pasożyta.

Badania molekularne (PCR)

Coraz częściej w diagnostyce pasożytów przewodu pokarmowego wykorzystuje się badania molekularne (PCR), które wykrywają materiał genetyczny wielu patogenów w jednej próbce kału. Tzw. panele wielopasożytnicze pozwalają zidentyfikować różne gatunki pasożytów, często z większą czułością niż klasyczne badanie mikroskopowe.

Jak przygotować się do badań parazytologicznych?

Przed badaniem kału:

  • stosuj się dokładnie do instrukcji z laboratorium (rodzaj pojemnika, sposób pobrania, liczba próbek),
  • nie stosuj na własną rękę leków przeciwpasożytniczych ani silnych środków przeczyszczających przed pobraniem próbki (mogą zafałszować wynik),
  • zadbaj o higienę, ale nie dezynfekuj przesadnie skóry w okolicy odbytu środkami biobójczymi tuż przed pobraniem.

Przed badaniami krwi na pasożyty zazwyczaj zaleca się zgłoszenie na czczo lub po lekkim posiłku – zgodnie z informacją z laboratorium. O szczegółowe przygotowanie zawsze zapytaj w punkcie pobrań.

Tak jak w przypadku innych badań – pojedynczy wynik nie daje sam w sobie diagnozy. Zawsze pokaż go lekarzowi, który zlecił badanie, i omów dalsze kroki.

Badania, które warto wykonać

Wybór konkretnego pakietu dobrze skonsultuj z lekarzem (np. pediatrą, internistą czy gastroenterologiem), który weźmie pod uwagę Twoje objawy i wywiad.

Słowniczek pojęć

  • Giardioza (zakażenie Giardia intestinalis / lamblia) – zakażenie jelita cienkiego pierwotniakiem Giardia; objawia się m.in. biegunką, wzdęciami, bólami brzucha i zaburzeniami wchłaniania.
  • Badanie serologiczne – badanie krwi w kierunku obecności swoistych przeciwciał przeciw danemu patogenowi; nie zawsze rozróżnia zakażenie aktualne od przebytego.
  • Panel wielopasożytniczy (PCR) – zestaw testów molekularnych, które w jednej próbce kału wykrywają materiał genetyczny kilku lub kilkunastu pasożytów jednocześnie.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia

  1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Diagnosis of Parasitic Diseases. https://www.cdc.gov/parasites/testing-diagnosis/index.html (dostęp 27.11.2025).
  2. Jerkunica E. Serology blood testing for parasites. https://www.parasites.org/serology-testing-for-parasites/ (dostęp 27.11.2025).
  3. Dąbrowska J. i in. Effective Laboratory Diagnosis of Parasitic Infections of the Gastrointestinal Tract: Where, When, How, and What Should We Look For? Diagnostics, 2024, t.14. http://dx.doi.org/10.3390/diagnostics14192148.
  4. Panasiuk A., Kowalińska J. Mikrobiota przewodu pokarmowego. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2022.
  5. Dembińska-Kieć A. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2017.
  6. Ferenc T. i in. Zarys parazytologii medycznej Wrocław: Edra Urban & Partner; 2017.