Nerki potrafią pracować coraz słabiej, nie dając przy tym wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. Często dopiero wyniki badań pokazują, że filtracja krwi nie przebiega tak sprawnie, jak powinna. Wydolność pracy nerek pozwala ocenić badanie GFR. Zobacz, na czym ono polega i kiedy warto je wykonać.

Co to jest GFR?

GFR (glomerular filtration rate) to wskaźnik przesączania kłębuszkowego. Określa on, jak skutecznie nerki filtrują krew. Mówiąc prościej: pokazuje, ile mililitrów krwi zostaje oczyszczone przez nerki w ciągu jednej minuty. To jeden z najważniejszych parametrów wykorzystywanych w diagnostyce i monitorowaniu chorób nerek.

GFR uznaje się za najlepszy wskaźnik funkcji nerek, ponieważ ocenia ich realną wydolność, a nie tylko stężenie jednej substancji we krwi. Wartość GFR uwzględnia nie tylko poziom kreatyniny, ale także wiek i płeć pacjenta, dzięki czemu daje pełniejszy obraz pracy nerek.

Dlaczego to takie ważne?

Filtracja kłębuszkowa zachodzi w kłębuszkach nerkowych – mikroskopijnych strukturach, w których krew jest przesączana, a zbędne produkty przemiany materii (m.in. kreatynina, mocznik) trafiają do moczu. Od sprawności tego procesu zależy, czy organizm skutecznie pozbywa się toksyn i utrzymuje prawidłową równowagę wodno-elektrolitową.

Na czym polega badanie GFR?

Choć potocznie mówi się o „badaniu GFR”, w praktyce nie jest to osobne badanie krwi ani dodatkowe pobranie. GFR to wskaźnik wyliczany matematycznie, który powstaje na podstawie wyników już wykonanych badań laboratoryjnych – najczęściej oznaczenia kreatyniny we krwi. Dlatego wielu pacjentów nawet nie zauważa momentu, w którym GFR zostaje oceniony — pojawia się on automatycznie na wyniku.

Do obliczenia GFR wykorzystuje się kilka podstawowych informacji:

  • stężenie kreatyniny, 
  • wiek,
  • płeć.

W zależności od zastosowanego wzoru uwzględniana może być także masa ciała lub pochodzenie etniczne, ponieważ te czynniki wpływają na sposób, w jaki organizm wytwarza i usuwa kreatyninę. W codziennej praktyce diagnostycznej najczęściej stosuje się wzór CKD-EPI, który pozwala wiarygodnie ocenić funkcję nerek zarówno u osób zdrowych, jak i na wczesnym etapie ich uszkodzenia – bez konieczności przeprowadzania skomplikowanych czy inwazyjnych badań.

Jak przebiega badanie GFR w praktyce?

Ocena GFR w praktyce zaczyna się od standardowego pobrania krwi, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym. Badanie nie różni się technicznie od innych rutynowych badań laboratoryjnych i nie wymaga specjalnych procedur po stronie pacjenta.

Co ważne, nie musisz posiadać osobnego skierowania „na GFR”. Wystarczy zlecenie oznaczenia kreatyniny we krwi – na jego podstawie laboratorium oblicza wskaźnik przesączania kłębuszkowego. Wynik GFR pojawia się jako element raportu laboratoryjnego, zwykle obok stężenia kreatyniny, z podaną jednostką i zakresem referencyjnym.

Jak przygotować się do badania GFR?

Na wynik GFR mogą wpływać czynniki związane ze stylem życia. Stężenie kreatyniny (na podstawie którego wylicza się GFR) może przejściowo zmienić:

  • intensywny wysiłek fizyczny, 
  • odwodnienie, 
  • przyjmowanie niektórych suplementów (zwłaszcza z kreatyną) i leków, m.in. niesteroidowych leków przeciwzapalnych czy moczopędnych. 

Dlatego dzień przed badaniem unikaj ciężkich treningów, alkoholu i bardzo wysokobiałkowych posiłków, zadbaj o nawodnienie, a przed pobraniem poinformuj personel o wszystkich przyjmowanych preparatach.

Jakie są normy GFR – jak interpretować wynik?

Wynik GFR podawany jest w jednostkach ml/min/1,73 m² i pozwala określić stopień wydolności nerek. Interpretacja zależy od wartości liczbowej oraz kontekstu klinicznego (wiek, choroby współistniejące, wcześniejsze wyniki).

Zakresy GFR i ich znaczenie:

  • ≥ 90 ml/min/1,73 m² – prawidłowa lub bardzo dobra funkcja nerek,
  • 60–89 ml/min/1,73 m² – nieznacznie obniżona filtracja; często bezobjawowa,
  • 30–59 ml/min/1,73 m² – umiarkowane upośledzenie funkcji nerek,
  • 15–29 ml/min/1,73 m² – ciężkie upośledzenie pracy nerek,
  • < 15 ml/min/1,73 m² – niewydolność nerek, stan wymagający pilnej opieki specjalistycznej.

Sygnałem alarmowym jest, jeśli wynik GFR:

  • spada poniżej 60 ml/min/1,73 m² i utrzymuje się przez dłuższy czas,
  • gwałtownie pogarsza się w porównaniu z wcześniejszymi wynikami,
  • towarzyszą mu objawy lub inne nieprawidłowości w badaniach (np. białkomocz).

Co oznacza niskie GFR?

Obniżone GFR bardzo często jest konsekwencją chorób przewlekłych, które stopniowo wpływają na funkcję nerek. Najczęstsze schorzenia, przy których występuje niski GFR, to:

Czy niski GFR zawsze oznacza chorobę nerek?

Niski GFR nie zawsze oznacza chorobę nerek. Może być przejściowo obniżony m.in. przy odwodnieniu, po niedawnej infekcji, intensywnym wysiłku fizycznym lub podczas stosowania niektórych leków wpływających na filtrację kłębuszkową. Warto też pamiętać, że GFR naturalnie spada z wiekiem, a u osób starszych umiarkowanie niższe wartości mogą być fizjologiczne, jeśli wynik jest stabilny i nie ma innych nieprawidłowości (np. białkomoczu). O chorobie nerek mówi się zwykle wtedy, gdy GFR utrzymuje się poniżej 60 ml/min/1,73 m² przez co najmniej kilka miesięcy lub gdy towarzyszą mu inne odchylenia i objawy kliniczne.

Co oznacza za wysokie GFR?

Zbyt wysokie GFR oznacza, że nerki filtrują krew intensywniej niż przeciętnie. Taki wynik często bywa fizjologiczny, zwłaszcza u młodych, zdrowych osób lub przejściowo. Podwyższone GFR może jednak świadczyć o tzw. hiperfiltracji nerkowej, obserwowanej m.in. we wczesnej cukrzycy, w ciąży, przy diecie wysokobiałkowej lub na początku nadciśnienia. Jeśli wysoki GFR utrzymuje się dłużej albo towarzyszą mu inne nieprawidłowości, warto skonsultować wynik i rozważyć dalszą diagnostykę.

Jakie są wskazania do wykonania badania GFR?

Badanie GFR warto wykonać zawsze wtedy, gdy pojawiają się objawy mogące sugerować problemy z nerkami. Należą do nich m.in:

  • przewlekłe zmęczenie,
  • obrzęki (szczególnie wokół kostek i pod oczami),
  • zmiany w ilości lub wyglądzie oddawanego moczu,
  • uczucie częstego parcia na pęcherz,
  • podwyższone ciśnienie tętnicze bez wyraźnej przyczyny.

Badanie przesączania kłębuszkowego wykonuj też, jeśli należysz do jednej z grup ryzyka, czyli chorujesz na cukrzycę, nadciśnienie, jesteś osobą starszą lub długotrwale przyjmujesz leki mogące wpływać na funkcję nerek.

Warto jednak podkreślić, że GFR nie jest wyłącznie badaniem wykonywanym w przypadku objawów lub chorób. Ma ono także istotne znaczenie profilaktyczne. Regularna kontrola tempa filtracji kłębuszkowej, nawet u osób bez dolegliwości, pozwala wcześnie wykryć zaburzenia pracy nerek i zareagować, zanim dojdzie do poważniejszych problemów zdrowotnych.

Najczęściej zadawane pytania

Czy GFR to osobne badanie krwi?

Nie. GFR nie jest osobnym badaniem, lecz wskaźnikiem obliczanym na podstawie stężenia kreatyniny we krwi oraz danych takich jak wiek i płeć. Najczęściej pojawia się automatycznie na wyniku badań laboratoryjnych.

Czy na badanie GFR trzeba być na czczo?

Samo GFR nie wymaga bycia na czczo, jednak oznaczenie kreatyniny zwykle wykonuje się razem z innymi badaniami krwi, które wymagają pobrania na czczo. Warto stosować się do zaleceń laboratorium.

Czy niski GFR zawsze oznacza chorobę nerek?

Nie zawsze. Obniżony GFR może być przejściowy, np. przy odwodnieniu lub po intensywnym wysiłku. U osób starszych niższe wartości mogą wynikać z naturalnego procesu starzenia się nerek. O chorobie nerek mówi się zwykle wtedy, gdy GFR jest trwale obniżony.

Jak często należy badać GFR?

U osób zdrowych badanie GFR można wykonywać profilaktycznie, np. raz w roku. Osoby z cukrzycą, nadciśnieniem, chorobami serca lub przyjmujące leki obciążające nerki powinny kontrolować GFR częściej, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Czy leki i suplementy mogą wpływać na wynik GFR?

Tak. Niektóre leki, zwłaszcza przeciwbólowe i przeciwzapalne, a także suplementy zawierające kreatynę mogą wpływać na poziom kreatyniny i tym samym na wyliczony GFR. Przed badaniem warto poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach.

Czy pojedynczy wynik GFR wystarczy do oceny pracy nerek?

Pojedynczy wynik daje ważną informację, ale nie zawsze jest rozstrzygający. Największą wartość ma obserwacja zmian GFR w czasie oraz analiza wyniku razem z innymi badaniami i stanem klinicznym pacjenta.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia 

  1. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group, KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease, „Kidney International” 2024, t. 105, nr 4S, s. S117–S314, doi: 10.1016/j.kint.2023.10.018.
  2. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO), KDIGO 2024 CKD Guideline, https://kdigo.org/wp-content/uploads/2024/03/KDIGO-2024-CKD-Guideline.pdf, dostęp: 19.01.2026 r.
  3. NICE, Chronic kidney disease: assessment and management (NG203), https://www.nice.org.uk/guidance/ng203, dostęp: 19.01.2026 r.
  4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR) Calculators, https://www.niddk.nih.gov/health-information/professionals/clinical-tools-patient-management/kidney-disease/laboratory-evaluation/estimated-gfr-calculators, dostęp: 19.01.2026 r.
  5. L.A. Inker i in., New Creatinine- and Cystatin C–Based Equations to Estimate GFR without Race, „New England Journal of Medicine” 2021, t. 385, nr 19, s. 1737–1749, doi: 10.1056/NEJMoa2102953.