Choroby przenoszone drogą płciową często przez długi czas nie dają wyraźnych objawów albo są mylone z infekcją intymną. Zakażenie możesz przenieść dalej, nawet o tym nie wiedząc. Dlatego tak ważne jest, żeby po ryzykownym kontakcie czy przy niepokojących dolegliwościach nie odkładać na później wykonania badań wenerycznych. Dobór konkretnych testów zawsze powinien ustalić lekarz, który później zinterpretuje wyniki.

Czym są choroby przenoszone drogą płciową?

Choroby przenoszone drogą płciową (STI, z ang. sexually transmitted infections) to zakażenia wywoływane przez bakterie, wirusy lub pasożyty, które przenoszą się głównie podczas kontaktów seksualnych – dopochwowych, analnych i oralnych. Do tej grupy zalicza się m.in. kiłę, rzeżączkę, chlamydiozę, zakażenia HPV, HIV, HBV, HCV czy rzęsistkowicę.

U wielu osób infekcja przebiega skąpoobjawowo albo bezobjawowo – możesz nie odczuwać bólu, świądu czy upławów, a mimo to być źródłem zakażenia dla partnera. Z tego powodu zaleca się regularne badania przesiewowe u osób aktywnych seksualnie, szczególnie przy częstej zmianie partnerów lub stosunkach bez zabezpieczenia.

Nieleczone choroby weneryczne mogą prowadzić do powikłań – np. problemów z płodnością, przewlekłych stanów zapalnych narządów miednicy mniejszej, uszkodzenia wątroby, a w przypadku HIV czy przewlekłego WZW – również ciężkich chorób ogólnoustrojowych.

Kiedy warto wykonać badania weneryczne?

Objawy ze strony okolic intymnych

Badania weneryczne warto rozważyć, jeśli zauważysz u siebie m.in.:

• świąd, pieczenie, ból w okolicy sromu, pochwy, prącia lub odbytu,
• nietypową wydzielinę (zielonkawą, żółtą, pienistą, o nieprzyjemnym zapachu),
• ból podczas współżycia lub oddawania moczu,
• pęcherzyki, nadżerki lub owrzodzenia na narządach płciowych,
• krwawienia kontaktowe (np. po stosunku).

Tego typu dolegliwości nie zawsze oznaczają chorobę weneryczną, ale wymagają diagnostyki – w tym badań laboratoryjnych – i konsultacji z lekarzem.

Ryzykowny kontakt seksualny

Badania warto omówić z lekarzem także wtedy, gdy:

• uprawiasz seks bez prezerwatywy z nowym partnerem,
• doszło do kontaktu z krwią lub wydzieliną osoby, której status zdrowotny jest nieznany,
• pękła prezerwatywa,
• masz kilku partnerów/partnerki w krótkim czasie.

W takiej sytuacji zwykle rozważa się badania przesiewowe w kierunku HIV, kiły, chlamydiozy, rzeżączki, wirusowych zapaleń wątroby oraz wybranych patogenów odpowiedzialnych za infekcje intymne. Dokładny zakres ustala lekarz na podstawie wywiadu.

Planowanie ciąży i ciąża

Badania w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową zaleca się także przed ciążą i na jej początku – m.in. w kierunku HIV, kiły, HBV i HCV. Wczesne wykrycie i leczenie zakażenia zmniejsza ryzyko powikłań u ciężarnej oraz dziecka.

Profilaktyka przy częstej zmianie partnerów

Jeśli często zmieniasz partnerów seksualnych, warto porozmawiać z lekarzem o regularnych badaniach – np. raz w roku lub częściej, w zależności od sytuacji. Takie podejście traktuj jako element dbania o zdrowie, podobnie jak okresowe badania krwi.

Jakie badania weneryczne może zlecić lekarz?

Nie ma jednego uniwersalnego „zestawu badań wenerycznych” dla wszystkich. Lekarz dobiera badania indywidualnie – na podstawie objawów, rodzaju kontaktu seksualnego, Twojego stanu zdrowia i ewentualnych obciążeń.

Badania krwi

Z krwi można oznaczyć m.in.:

• przeciwciała lub antygeny HIV,
• markery WZW B (HBsAg, przeciwciała anty-HBc, anty-HBs) i WZW C,
• przeciwciała w kierunku kiły (testy nieswoiste i swoiste),
• przeciwciała w kierunku niektórych patogenów przenoszonych drogą płciową.

Coraz częściej stosuje się także badania molekularne (NAT), które wykrywają materiał genetyczny wirusów HIV, HCV i HBV już we wczesnej fazie zakażenia, jeszcze przed wytworzeniem przeciwciał (tzw. okno serologiczne).

Wymazy i testy molekularne (NAAT)

Z wymazów pobranych z szyjki macicy, pochwy, cewki moczowej, gardła czy odbytu lekarz może zlecić testy:

• w kierunku Chlamydia trachomatis,
• Neisseria gonorrhoeae (rzeżączka),
• Mycoplasma genitalium,
• Ureaplasma urealyticum/parvum,
• Trichomonas vaginalis.

Najczulszą metodą są badania molekularne (NAAT, np. PCR), które wykrywają materiał genetyczny patogenu w pobranym materiale.

Badania w kierunku HPV

W kierunku zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) wykonuje się:

• cytologię (klasyczną lub na podłożu płynnym),
• testy DNA HPV (zwłaszcza w kierunku typów wysokiego ryzyka onkologicznego).

Dobór testu, częstotliwość badań i sposób postępowania zależą od wieku, wyniku cytologii oraz zaleceń lekarza.

Jak przygotować się do badań wenerycznych?

Przy badaniach z wymazu (pochwa, szyjka macicy, cewka moczowa):

• zwykle zaleca się wstrzymanie się od współżycia przez 24–48 godzin przed badaniem,
• nie stosuj dopochwowych leków czy irygacji bezpośrednio przed pobraniem,
• najlepiej zgłoś się poza krwawieniem miesiączkowym (chyba że lekarz zaleci inaczej).

Przed badaniem z cewki moczowej często trzeba powstrzymać się od oddawania moczu przez ok. 2–3 godziny – dzięki temu materiał do badania będzie bardziej wiarygodny.

W przypadku badań z krwi najczęściej nie ma specjalnego przygotowania, ale lekarz może zalecić zgłoszenie się na czczo lub w określonej porze dnia. Zawsze stosuj się do instrukcji z laboratorium i zaleceń osoby zlecającej badanie.

Pamiętaj: sam wynik badania (dodatni czy ujemny) to dopiero początek. Zawsze skonsultuj go z lekarzem, który zlecił testy – tylko on może postawić rozpoznanie i zaproponować dalsze postępowanie.

Badania, które warto wykonać

• e-Pakiet intymny – zawiera m.in. wymaz z pochwy w kierunku bakterii tlenowych i beztlenowych, grzybów drożdżopodobnych (Candida) oraz testy w kierunku Chlamydia trachomatis, Mycoplasma genitalium i Ureaplasma urealyticum/parvum; pomaga w diagnostyce najczęstszych infekcji intymnych.
• e-Pakiet wysyłkowy – infekcje intymne, badania genetyczne dla kobiet (7 patogenów) – pakiet PCR w kierunku 7 patogenów odpowiedzialnych za infekcje przenoszone drogą płciową, takich jak Chlamydia trachomatis, Mycoplasma genitalium, Ureaplasma spp., Neisseria gonorrhoeae czy Trichomonas vaginalis.
• e-Pakiet wysyłkowy – infekcje intymne, badania genetyczne dla mężczyzn (7 patogenów) – badania PCR z materiału pobranego samodzielnie, służące do wykrywania najczęstszych patogenów przenoszonych drogą płciową u mężczyzn.
• e-Pakiet HIV1/2, HCV, HBV – badanie przesiewowe metodą analizy kwasów nukleinowych (NAT) – umożliwia bardzo wczesne, czułe wykrycie materiału genetycznego wirusów HIV, HCV i HBV, jeszcze w okresie „okna serologicznego”.

Każdy wybór pakietu dobrze omów z lekarzem – dzięki temu dopasujesz badania do sytuacji i unikniesz niepotrzebnych testów.

Słowniczek pojęć

• STI / choroby przenoszone drogą płciową – zakażenia wywoływane przez bakterie, wirusy lub pasożyty, do których dochodzi głównie podczas kontaktów seksualnych.
• NAAT (testy amplifikacji kwasu nukleinowego) – metody molekularne (np. PCR), które wykrywają materiał genetyczny patogenu w pobranym materiale, charakteryzują się wysoką czułością i swoistością.
• Okno serologiczne – okres po zakażeniu, w którym patogen jest już obecny w organizmie, ale przeciwciała są jeszcze niewykrywalne; wtedy pomocne są badania NAT.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia

1. Majewski S, red. Dermatologia i choroby przenoszone drogą płciową. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2022.
2. Majewski S i in. Dermatozy i zakażenia okolic zewnętrznych narządów płciowych. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie; 2021.
3. Mroczkowski T. Choroby przenoszone drogą płciową. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2022.
4. Dembińska-Kieć A. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2017.
5. Korzeniowski K. Choroby przenoszone drogą płciową u powracających z podróży. Forum Medycyny Rodzinnej 2020, tom 14, nr 1, 11–25.
6. World Health Organization. Guidelines for the management of symptomatic sexually transmitted infections, https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789240024168 (dostęp 27.11.2025).