Czujesz często pieczenie w nadbrzuszu, masz wzdęcia albo nawracający ból żołądka i lekarz podejrzewa, że to Helicobacter pylori? Żeby potwierdzić albo wykluczyć tę bakterię, potrzebne są testy. W tym artykule przeczytasz, jakie są rodzaje badań na Helicobacter pylori oraz kiedy i które z nich się wykonuje. O przygotowaniu (przerwa w lekach, dieta, inne zalecenia) porozmawiaj z lekarzem.

Dlaczego w ogóle się zbadać?

Helicobacter pylori (H. pylori) to bakteria, która potrafi przetrwać w kwaśnym środowisku żołądka. Może prowadzić do przewlekłego zapalenia błony śluzowej, choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, a u części osób zwiększa ryzyko raka żołądka. Objawy bywają niecharakterystyczne:

  • ból lub pieczenie w nadbrzuszu,
  • odbijanie,
  • wzdęcia,
  • nudności,
  • uczucie pełności po jedzeniu. 

Jeśli lekarz podejrzewa zakażenie albo leczysz wrzody – zwykle zleci test w kierunku H. pylori i później sprawdzenie, czy leczenie zadziałało (tzw. test potwierdzenia wyleczenia). Potwierdzenie eradykacji (zaniku bakterii) powinno dotyczyć wszystkich pacjentów po terapii.

Jakie badania na H. pylori masz do wyboru?

Test oddechowy 13C-UBT – „dmuchasz i wiesz”

To badanie polega na wypiciu roztworu mocznika znakowanego ^13C, a następnie na analizie wydychanego powietrza. Jeśli w żołądku jest H. pylori (wytwarza ureazę), powstaje znakowany dwutlenek węgla, który wykrywa aparat. Test jest nieinwazyjny i bardzo dokładny – świetny do rozpoznania zakażenia i do potwierdzenia wyleczenia.

Plusy: wysoka czułość i swoistość; wygodny; nadaje się do kontroli po leczeniu.

Minusy: wymaga przygotowania (m.in. odstawienia leków).

Antygen H. pylori w kale – praktyczna alternatywa

W próbce kału oznacza się białka (antygeny) H. pylori. Współczesne, zautomatyzowane testy są zalecane przez towarzystwa gastrologiczne do rozpoznania i do testu potwierdzenia wyleczenia. Dodatkowo są wygodne u dzieci.

Plusy: nieinwazyjne; dobre także do kontroli po leczeniu.

Minusy: również wymaga przygotowania pod kątem przyjmowanych leków.

Badania z krwi – przeciwciała IgG/IgA

Testy serologiczne wykrywają „pamięć” układu odpornościowego po kontakcie z H. pylori. Mogą pomóc, gdy inne metody są niedostępne. Trzeba jednak wiedzieć, że przeciwciała utrzymują się długo – dodatni wynik nie potwierdza aktywnego zakażenia. To badanie jest nie jest też zalecane do kontroli wyleczenia. Szacunkowa czułość samych IgG to około 80% (nieco rośnie przy łącznym oznaczeniu IgG+IgA).

Plusy: łatwo dostępne.

Minusy: nie odróżniają zakażenia aktywnego od przebytego; nie służą do testu po leczeniu.

Badania podczas gastroskopii (inwazyjne)

Jeśli lekarz zleci gastroskopię (np. przy „alarmowych” objawach), w trakcie badania można pobrać wycinki żołądka do szybkiego testu ureazowego, oceny histopatologicznej lub posiewu. Metody inwazyjne są potrzebne zwłaszcza wtedy, gdy trzeba też ocenić śluzówkę lub wykluczyć inne choroby.

Plusy: równoczesna ocena błony śluzowej; możliwość posiewu i antybiogramu.

Minusy: badanie endoskopowe, które może wiązać się z dyskomfortem, konieczne przygotowanie i skierowanie.

Test molekularny (PCR) z oceną oporności

Nowoczesny test z kału wykrywa DNA H. pylori i jednocześnie sprawdza mutacje odpowiedzialne za oporność na klarytromycynę (gen 23S rRNA: A2142C/G, A2143G). To cenna informacja, bo skuteczność leczenia spada, gdy szczep jest oporny. Rozważ to badanie, jeśli leczysz się „kolejny raz”.

Plusy: diagnoza + informacja o lekooporności.

Minusy: nie zastąpi testu potwierdzenia wyleczenia (do kontroli nadal UBT lub antygen w kale).

Jak przygotować się do badania, żeby wynik był wiarygodny?

Odstaw leki, które mogą zaniżać wynik:

  •  antybiotyki i preparaty bizmutu – przerwa co najmniej 4 tygodnie,
  • IPP (inhibitory pompy protonowej, np. omeprazol) – przerwa co najmniej 2 tygodnie.

W tym czasie – jeśli potrzebujesz – możesz doraźnie stosować antagonistów H2 (np. famotydyna) lub zwykłe leki zobojętniające. Zalecenia te dotyczą zarówno badania rozpoznawczego, jak i testu potwierdzenia wyleczenia.

Na test oddechowy przyjdź na czczo; nie rób go tuż po gastroskopii.

Materiał do badania kału pobierz zgodnie z instrukcją laboratorium (czysty, suchy pojemnik; szybkie dostarczenie próbki)

Jeśli przyjmujesz na stałe leki lub jesteś w ciąży – nie odstawiaj nic „na własną rękę”. Ustal przygotowanie z lekarzem.

Które badanie wybrać? (szybka ściągawka)

  • Pierwsza diagnostyka u dorosłych: test oddechowy 13C-UBT albo antygen H. pylori w kale.
  • Kontrola po leczeniu (test potwierdzenia wyleczenia): 13C-UBT lub antygen w kale; wykonaj ≥ 4 tygodnie po antybiotykach i po 2 tygodniach przerwy od IPP. 
  • Nawrót objawów / niepowodzenie terapii / ryzyko oporności: rozważ PCR z oceną oporności na klarytromycynę – pomaga dobrać skuteczną terapię. 
  • Wskazania do gastroskopii (decyzja lekarska): kiedy lekarz chce jednocześnie obejrzeć błonę śluzową lub są tzw. objawy alarmowe. W czasie badania można wykonać test ureazowy i pobrać wycinki.

Najczęstsze mity i błędy

  • „Zrobię test z krwi i wszystko jasne”. Nie zawsze. Przeciwciała mogą utrzymywać się długo po wyleczeniu – dodatni wynik nie oznacza aktywnego zakażenia, a do kontroli po leczeniu test serologiczny się nie nadaje.
  • „Sprawdzę po tygodniu, czy antybiotyki zadziałały”. Za wcześnie – grozi wynikiem fałszywie ujemnym. Zrób test ≥ 4 tygodnie po terapii (i odstaw IPP na 2 tygodnie).
  • „Domowy test zawsze wystarczy”. Szybkie testy kasetkowe nie zastąpią badań wykonywanych w laboratorium i nie służą do potwierdzenia wyleczenia.

Badania, które warto wykonać:

Poniżej znajdziesz pakiety badań dobrane do objawów ze strony żołądka i jelit oraz do podejrzenia zakażenia H. pylori.

  • e-Pakiet wysyłkowy – HELICOBACTER PYLORI, wykrywanie DNA bakterii wraz z oceną oporności na klarytromycynę, met. PCR – w pakiecie: PCR z kału w kierunku H. pylori + identyfikacja mutacji 23S rRNA (A2142C/G, A2143G) warunkujących oporność na klarytromycynę. Wykonaj ten test, gdy chcesz jednocześnie potwierdzić zakażenie i sprawdzić, czy standardowa terapia z klarytromycyną ma sens (szczególnie przy nawrotach lub po nieskutecznym leczeniu).
  • e-Pakiet brzuszny – w pakiecie: morfologia krwi, OB, CRP (ilościowo), badanie ogólne moczu, próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, bilirubina, GGTP), amylaza, lipaza, krew utajona w kale, Helicobacter pylori IgG, kalprotektyna w kale, kał – Giardia lamblia (ELISA), przeciwciała anty-tTG IgA (celiakia). Ten pakiet badań pozwala na kompleksową ocenę dolegliwości „z brzucha”, gdy objawy nie są jednoznaczne – pomaga lekarzowi szybciej zawęzić możliwe przyczyny.
  • e-Pakiet – infekcje przewodu pokarmowego, 22 patogeny (PCR) – w pakiecie: panel PCR z kału identyfikujący 22 drobnoustroje: wirusy (adenowirus F40/41, astrowirus, norowirus GI/GII, rotawirus A, sapowirus), bakterie (Campylobacter jejuni/coli/upsaliensis, Clostridioides difficile toksyna A/B, Plesiomonas shigelloides, Salmonella, Vibrio spp., Yersinia enterocolitica), szczepy E. coli/Shigella (EAEC, EPEC, ETEC, STEC stx1/stx2, E. coli O157, EIEC), pasożyty (Cryptosporidium, Cyclospora cayetanensis, Entamoeba histolytica, Giardia lamblia). Rozważ wykonanie tego pakietu badań, gdy objawy sugerują infekcję jelitową i trzeba różnicować przyczynę dolegliwości – nie dotyczy bezpośrednio H. pylori, ale bywa kluczowy przy podobnych objawach.
  • e-Pakiet – stany zapalne jelit – w pakiecie: morfologia, OB, CRP (ilościowo), amylaza, lipaza, krew utajona w kale, kalprotektyna w kale, posiew kału, przeciwciała ANCA, ASCA IgA/IgG, przeciwciała anty-tTG IgA. Przydatny, kiedy trzeba wykluczyć lub potwierdzić zapalne choroby jelit (np. NZJ) u osoby z nawracającymi bólami brzucha, biegunkami czy utratą masy ciała.

FAQ – odpowiedzi na najczęstsze pytania

Czy muszę przerywać leki „na żołądek” (IPP)?

Tak, IPP, czyli inhibitory pompy protonowej, mogą zaniżać wynik testu oddechowego i antygenu w kale. Zrób przerwę ok. 2 tygodni; antybiotyki i bizmut – ok. 4 tygodni. Jeśli potrzebujesz, możesz tymczasowo używać leków z grupy H2 lub zobojętniających. Ustal to wcześniej z lekarzem.

Który test jest „najlepszy”?

Do rozpoznania i do kontroli po leczeniu rekomenduje się 13C-UBT lub antygen w kale – wybór zależy od dostępności i Twojej sytuacji (np. w domu łatwiej zebrać próbkę kału).

Czy test z krwi wystarczy?

Nie do kontroli po leczeniu. Przeciwciała mogą utrzymywać się długo po przebytej infekcji – dodatni wynik nie musi oznaczać aktywnego zakażenia.

A co z dziećmi?

U dzieci powszechnie wykorzystuje się test oddechowy i/lub antygen w kale; o wyborze decyduje pediatra.

Kiedy powtórzyć badanie po leczeniu?

Najwcześniej po 4 tygodniach od zakończenia antybiotykoterapii i po 2 tygodniach przerwy od IPP.

Słowniczek pojęć

  • 13C-UBT – ang. urea breath test; test oddechowy z bezpiecznie znakowanym izotopem węgla.
  • Antygen w kale (CLIA/EIA) – zautomatyzowany test wykrywający białka H. pylori w próbce kału.
  • PCR – nowoczesna metoda wykrywania materiału genetycznego bakterii; w H. pylori pozwala też wykryć mutacje oporności na klarytromycynę.
  • IPP – leki hamujące wydzielanie kwasu (np. omeprazol), które trzeba odstawić przed testem, by uniknąć wyniku fałszywie ujemnego.

Weryfikacja merytoryczna: lek.Wiktor Trela

Bibliografia

  1. Chey W.D., Howden C.W., Moss S.F. i in., ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection, Am J Gastroenterol. 2024;119(9):1730–1753. doi:10.14309/ajg.0000000000002968.
  2. Malfertheiner P., Megraud F., Rokkas T. i in., Management of Helicobacter pylori infection: the Maastricht VI/Florence consensus report, Gut. 2022;71(9):1724–1762. doi:10.1136/gutjnl-2022-327745.
  3. Sankararaman S., Moosavi L., Urea Breath Test, StatPearls Publishing, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542286/, (dostęp 17.10.2025).
  4. National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Dyspepsia – unidentified cause, Clinical Knowledge Summaries, https://cks.nice.org.uk/topics/dyspepsia-unidentified-cause/, (dostęp 17.10.2025).
  5. Homan M., Jones N.L., Bontems P. i in., Updated joint ESPGHAN/NASPGHAN guidelines for management of Helicobacter pylori infection in children and adolescents (2023), J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2024;79(3):758–785. doi:10.1002/jpn3.12314.
  6. Adrych K., Solnica B., Diagnostyka zakażenia Helicobacter Pylori, [w:] Interna Szczeklika, red. P. Gajewski.
  7. Dore M.P., Pes G.M., Bassotti G., Usai-Satta P., Dyspepsia: When and How to Test for Helicobacter pylori Infection, Gastroenterol Res Pract. 2016;2016:8463614. doi:10.1155/2016/8463614.
  8. British National Formulary (BNF) / NICE, Helicobacter pylori infection – Treatment summaries, https://bnf.nice.org.uk/treatment-summaries/helicobacter-pylori-infection/, (dostęp 17.10.2025).
  9. Mayo Clinic, Helicobacter pylori (H. pylori) infection – Diagnosis & treatment, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/h-pylori/diagnosis-treatment/drc-20356177, (dostęp 17.10.2025).