Ukąsił Cię kleszcz i zastanawiasz się, czy mogło dojść do zakażenia boreliozą? Choroba z Lyme może przebiegać bez charakterystycznego rumienia, dlatego kluczowe znaczenie mają odpowiednio dobrane badania. Sprawdź, jakie testy warto wykonać, jak się do nich przygotować i kiedy wynik wymaga dalszej konsultacji lekarskiej.

Co to jest borelioza i jak można się nią zarazić?

Borelioza (choroba z Lyme) to zakażenie bakteriami Borrelia burgdorferi, które przenoszą kleszcze. Do infekcji dochodzi zwykle po kilku godzinach od ugryzienia, jeśli kleszcz nie został szybko usunięty. W Polsce notuje się rocznie ponad 20 tys. przypadków boreliozy [1], a liczba ta stale rośnie.

Charakterystycznym objawem jest rumień wędrujący – okrągła, powiększająca się plama na skórze. Nie pojawia się jednak u każdej osoby zakażonej. U niektórych pierwsze objawy przypominają grypę: bóle mięśni, stawów, głowy czy uczucie zmęczenia. Dlatego diagnostyka laboratoryjna jest tak ważna.

Kiedy warto zrobić badania na boreliozę?

Badania wykonaj, jeśli:

  • zauważysz rumień wędrujący po ukąszeniu kleszcza,
  • odczuwasz przewlekłe bóle stawów, mięśni lub głowy,
  • masz objawy neurologiczne (drętwienie, mrowienie kończyn, zaburzenia pamięci),
  • nie masz pewności, czy kleszcz został całkowicie usunięty.

Wyniki zawsze skonsultuj z lekarzem. Sam wynik dodatni nie oznacza aktywnej choroby, a ujemny nie zawsze ją wyklucza – lekarz interpretuje je w kontekście objawów i wywiadu.

Jakie badania wykonuje się w kierunku boreliozy?

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi diagnostyka boreliozy odbywa się w dwóch etapach – najpierw wykonuje się test przesiewowy, a następnie test potwierdzający.

Jeśli występuje typowy rumień wędrujący, rozpoznanie można postawić klinicznie, bez czekania na wyniki badań.

1. Badania serologiczne

To podstawowe testy wykrywające przeciwciała przeciwko bakteriom Borrelia.

Pierwszy etap to test przesiewowy metodą ELISA lub CLIA. Gdy wynik jest dodatni lub wątpliwy, wykonuje się test Western blot (lub immunoblot) – badanie potwierdzające.

  • ELISA IgM i IgG – ocenia, czy organizm miał kontakt z bakterią. IgM pojawiają się we wczesnej fazie, IgG – w późniejszej.
  • Western blot – wykrywa konkretne białka charakterystyczne dla bakterii Borrelia i potwierdza wynik testu ELISA.

Przeciwciała pojawiają się zwykle po kilku tygodniach od zakażenia, dlatego zbyt wczesne badanie może dać wynik fałszywie ujemny.

Wynik IgM ma znaczenie głównie w pierwszych 30 dniach objawów; po tym czasie interpretacja powinna opierać się głównie na IgG, bo IgM bywa fałszywie dodatnie [5].

W Polsce obowiązuje dwuetapowa diagnostyka serologiczna. Można rozważyć również zmodyfikowane dwuetapowe testowanie (MTTT), w którym po teście EIA/CLIA stosuje się drugi, odmienny test EIA zamiast Western blot. Western blot nie powinien być wykonywany samodzielnie – bez poprzedzającego testu EIA/CLIA

2. Badania molekularne (PCR)

Test PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy) wykrywa DNA bakterii Borrelia burgdorferi w próbce krwi, płynu stawowego lub mózgowo-rdzeniowego. Może pomóc potwierdzić infekcję w fazie wczesnej lub w nietypowych przypadkach.

PCR bywa przydatny w wybranych sytuacjach, ale nie zastępuje serologii i nie jest badaniem pierwszego wyboru w diagnostyce boreliozy.

3. Badania pomocnicze

Lekarz może zlecić także badania oceniające stan zapalny i funkcjonowanie narządów:

  • OB (odczyn Biernackiego) i CRP (białko C-reaktywne) – pokazują, czy w organizmie toczy się stan zapalny,
  • morfologia krwi – ocenia ogólną kondycję organizmu,
  • próby wątrobowe (ALT, AST) – mogą być podwyższone przy uogólnionej infekcji.

Nie potwierdzają one boreliozy, ale pomagają ocenić jej wpływ na organizm.

Jak przygotować się do badań?

Do badań serologicznych nie musisz być na czczo. Jeśli wykonujesz PCR, materiał może pochodzić z krwi, płynu stawowego albo ze zmiany skórnej – szczegóły przekaże laboratorium.

Nie rozpoczynaj antybiotykoterapii przed pobraniem materiału, bo może to zafałszować wynik.

Ile kosztują badania na boreliozę?

Ceny różnią się w zależności od rodzaju testu i laboratorium. Zazwyczaj test przesiewowy (ELISA lub CLIA) jest tańszy niż potwierdzający (Western blot) czy molekularny (PCR).

Najbardziej opłacalne są pakiety badań, które łączą kilka testów w jednej cenie – dają pełniejszy obraz stanu zdrowia bez konieczności zamawiania każdego badania osobno.

Badania, które warto wykonać:

Najczęstsze pytania o badania na boreliozę (FAQ)

Czy warto robić badanie po każdym ukąszeniu kleszcza?

Nie zawsze. Jeśli kleszcz był przyczepiony krótko (poniżej 24 h), ryzyko zakażenia jest niskie. Obserwuj skórę i samopoczucie. W razie niepokojących objawów skonsultuj się z lekarzem.

Czy boreliozę można rozpoznać bez badań?

Tak – jeśli masz typowy rumień wędrujący, lekarz może postawić rozpoznanie kliniczne i rozpocząć leczenie bez czekania na wyniki testów.

W pozostałych przypadkach potrzebna jest diagnostyka dwuetapowa.

Czy dodatni wynik oznacza aktywną infekcję?

Nie zawsze. Przeciwciała IgG mogą utrzymywać się miesiącami lub latami po przebytej chorobie. Wyniki zawsze interpretuj razem z lekarzem.

Czy można wykonać tylko badanie PCR zamiast ELISA?

Nie. PCR jest badaniem uzupełniającym – nie zastępuje testów serologicznych i nie jest rekomendowany jako pierwszy etap diagnostyk.

Słowniczek

EIA/ELISA/CLIA – testy immunoenzymatyczne, stosowane jako pierwszy, przesiewowy etap diagnostyki. Wykrywają przeciwciała przeciwko bakteriom Borrelia. EIA (test immunoenzymatyczny) to ogólna nazwa metody, której najczęstszą odmianą jest ELISA. Nowocześniejszą i czulszą wersją jest test CLIA, który zamiast reakcji barwnej wykorzystuje pomiar światła (chemiluminescencję)

Western blot / immunoblot – badania potwierdzające wyniki ELISA.

IgM / IgG – rodzaje przeciwciał; IgM pojawiają się pierwsze, IgG utrzymują dłużej.

PCR – badanie genetyczne wykrywające DNA bakterii.

Rumień wędrujący – charakterystyczna plama na skórze w miejscu ukąszenia, powiększająca się z czasem.

 

Weryfikacja merytoryczna: lek.Wiktor Trela

Bibliografia

  1. Zbrzeźniak J., Paradowska-Stankiewicz I., Lyme disease in Poland in 2021, Przegl Epidemiol. 2023;77(3):381–386.
  2. Witecka J., Gańczak M., Borelioza z Lyme – aktualne problemy diagnostyczne i terapeutyczne, Medycyna Praktyczna, https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/646,borelioza-z-lyme (dostęp 20.10.2025).
  3. Lantos P.M., Rumbaugh J., Bockenstedt L.K. i wsp., 2020 Guidelines for the Prevention, Diagnosis and Treatment of Lyme Disease, IDSA/AAN/ACR, https://www.idsociety.org/practice-guideline/lyme-disease/ (dostęp 20.10.2025).
  4. NCBI Bookshelf, Lyme Disease Testing, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431068/ (dostęp 20.10.2025).
  5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Lyme Disease – Diagnosis and Testing, https://www.cdc.gov/lyme/diagnosis-testing/index.html (dostęp 20.10.2025).
  6. Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych (PTEiLChZ), Wytyczne dotyczące rozpoznawania i leczenia boreliozy z Lyme, https://pteilchz.pl/wytyczne (dostęp 20.10.2025).
  7. Medycyna Praktyczna, Aktualne (2023) wytyczne postępowania w boreliozie z Lyme – zalecenia PTEiLChZ i innych towarzystw naukowych, https://infekcje.mp.pl/choroby/kleszcze/348719 (dostęp 20.10.2025).
  8. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT), Rekomendacja nr 2/2020 z dnia 13 stycznia 2020 r. w sprawie oceny zasadności stosowania badań diagnostycznych w kierunku boreliozy z Lyme, https://bip.aotm.gov.pl/assets/files/ppz/2020/REK/2_2020.pdf (dostęp 20.10.2025).
  9. Moniuszko-Malinowska A., Czupryna P., Zajkowska J. i in., Wytyczne Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych dotyczące diagnostyki i leczenia boreliozy z Lyme – przegląd aktualnych rekomendacji. Przegl Epidemiol. 2023;77(3):321–330.